Maatschappelijke opgaven
Case Mantelouders
De leefwereld als vertrekpunt
De aanpak van complexe maatschappelijke vraagstukken wordt vaak georganiseerd vanuit systemen, regels en bestaande structuren. Maar echte verandering begint bij begrip voor de context van mensen.
Daarom start ik met diep luisteren, onderzoeken en begrijpen. Samen met gebruikers, professionals en betrokken organisaties maken we zichtbaar wat er werkelijk speelt en waar kansen voor verandering liggen.
Op basis daarvan ontwerpen we gezamenlijk leerprocessen, communities, interventies en nieuwe vormen van samenwerking die aansluiten bij wat mensen daadwerkelijk nodig hebben.
Mantelouders
Hoe een complexe zorg- en participatieopgave werd vertaald naar een nieuw ondersteuningsconcept voor ouders, professionals en beleidsmakers
De opgave
Ouders van kinderen met een intensieve zorgbehoefte staan structureel onder grote druk. Tijdens de coronapandemie werd die druk nog zichtbaarder en urgenter doordat veel vormen van onderwijs, opvang en dagbesteding wegvielen. De gevolgen reikten verder dan individuele gezinnen: wanneer mantelouders uitvallen, heeft dat impact op het kind, het gezin, zorgorganisaties en de samenleving als geheel.
In Haarlem-Schalkwijk ontstond de vraag hoe we samen met ouders, professionals, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties konden werken aan een structurele vermindering van die druk, in plaats van tijdelijke oplossingen.
Waarom de bestaande aanpak niet volstond
Ondersteuning voor mantelouders was versnipperd georganiseerd. Ouders moesten hun weg vinden langs verschillende organisaties, regelingen en loketten, die niet altijd op elkaar aansloten. Daarbij werd veel kennis en ervaring van ouders zelf onvoldoende benut.
Het vraagstuk was bovendien te complex om vanuit één organisatie of discipline op te lossen. Er was behoefte aan een aanpak die verbinding bracht tussen verschillende perspectieven en die ruimte bood om samen nieuwe oplossingen te ontwikkelen.
Wat we hebben gedaan
We hebben een innovatietraject opgezet waarin human-centered design centraal stond. Vanuit gesprekken, workshops en design sprint-methodieken onderzochten we de behoeften, frustraties en ambities van mantelouders.
Het traject bracht een multidisciplinair team samen. Door verschillende perspectieven actief met elkaar te verbinden ontstond een gezamenlijke visie op de uitdaging.
Wijkbedrijf Integrale Mantelzorg
Dit resulteerde uiteindelijk in het concept Wijkbedrijf Integrale Mantelzorg: een centrale plek waar mantelouders, ervaringsdeskundigen, professionals en buurtbewoners elkaar kunnen vinden, ondersteunen en samen leren.
Het concept bestaat uit drie samenhangende bouwstenen:
1. Ondersteuning bieden bij een probleem of behoefte van de mantelouder
Als one-stop-shop worden ouders geholpen met hun probleem of behoefte. Hiermee wordt voorkomen dat ouders meerdere loketten moeten bezoeken, die mogelijk tegenstrijdige informatie geven en wat veel tijd en energie kost. Die moeite wordt uit handen genomen.2. Opbouwen en delen van kennis, ervaring en gegevens
Het is belangrijk om de successen en goede ideeën van ouders op te halen, te bewaren en te delen. Zo hoeft niet altijd het wiel opnieuw uitgevonden te worden.Daarnaast worden ook de probleemsituaties van ouders gedeeld, zodat anderen kunnen bijspringen met goede ideeën.
3. Experimenteren in een lab omgeving
Alle opgedane kennis, ervaringen en gegevens worden gebruikt om continu te kijken welke behoeften er zijn, en of daarvoor andere invulling nodig is. Men gaat leren en experimenteren in de wijk, om daardoor optimaal in te kunnen spelen op de verschillende behoeften.
Wat het in beweging heeft gezet
Het project leverde meer op dan een nieuw concept. Het bracht partijen rondom een gedeeld maatschappelijk vraagstuk bij elkaar en creëerde een gezamenlijke taal voor samenwerking.
De inzichten en aanpak vormden de basis voor verdere ontwikkeling van het concept Wijkbedrijf Integrale Mantelzorg.
Daarnaast maakte het traject zichtbaar hoe waardevol ervaringskennis van ouders is bij het ontwikkelen van duurzame oplossingen. Ook kreeg de aanpak internationale aandacht.
Wie er betrokken waren
Aan het traject namen verschillende groepen deel om kennis, ervaring en feedback in te brengen:
Mantelouders en ervaringsdeskundigen
Zorgprofessionals
Zelfstandige ondernemers en social designers
Gemeente en maatschappelijke organisaties als Tandem, SIG, STG
Partners zoals Ground8, Stichting Stadsgarage en CityLab Haarlem
Mijn rol
Ik maakte onderdeel uit van een kernteam met Yvonne Haneman en Marcel de Groot. Binnen dat team vulden wij elkaar aan vanuit meerdere rollen. Mijn rollen vervulde ik als organisator, verbinder, projectmanager, onderzoeker, ontwerper en facilitator van workshops en co-creatieve sessies.
Mijn belangrijkste bijdrage was het aanjagen van een ontwerpproces waarin ervaringskennis, professionele expertise en beleidsmatige perspectieven samenkwamen en werden omgezet in concrete oplossingsrichtingen.
Lees meer over dit traject
Lees het artikel in Tandem Magazine over het ontwikkeltraject.
De inzet van de design sprint binnen dit complexe maatschappelijke vraagstuk werd uitgelicht door AJ&Smart in een casebeschrijving.
Andere cases
Ik vertel je in een persoonlijk gesprek graag meer over de andere ontwikkeltrajecten, zoals:
Positieve gezondheid onder migranten in Haarlem
Spaarne Gasthuis | Patiëntreizen
Bibliotheek Zuid-Kennemerland | Transitie van collectie naar connectie
Stichtig de Baan | Community ontwikkeling voor jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB)